شروع بررسی باروری برای بسیاری از زوج‌ها با نگرانی و پرسش‌های متعدد همراه است؛ اما آزمایش‌های لازم برای ناباروری زنان معمولاً به‌صورت مرحله‌ای و بر اساس سن، نظم قاعدگی، سابقه پزشکی و مدت اقدام به بارداری انتخاب می‌شوند. همه افراد به تمام آزمایش‌ها یا روش‌های تهاجمی نیاز ندارند و یک نتیجه غیرطبیعی نیز به‌تنهایی به معنی از بین رفتن امکان بارداری نیست.
ارزیابی ناباروری فقط به آزمایش خون محدود نمی‌شود. بررسی تخمک‌گذاری و ذخیره تخمدان، مشاهده رحم و تخمدان‌ها با سونوگرافی، ارزیابی باز بودن لوله‌های رحمی و بررسی عامل مردانه، بخش‌های اصلی این مسیر هستند. تفسیر نتایج باید در کنار سن، سابقه فرد، معاینه و نتیجه سایر بررسی‌ها انجام شود.
ناباروری چه تعریفی دارد و بررسی‌ها از چه زمانی شروع می‌شوند؟
ناباروری معمولاً به باردار نشدن پس از یک دوره رابطه زناشویی منظم و بدون استفاده از روش پیشگیری گفته می‌شود. زمان مناسب شروع بررسی‌ها به سن و شرایط فرد بستگی دارد:
- زنان زیر ۳۵ سال: اگر پس از ۱۲ ماه اقدام منظم بارداری رخ ندهد، ارزیابی تخصصی توصیه می‌شود.
- زنان ۳۵ ساله و بالاتر: بهتر است پس از ۶ ماه اقدام ناموفق، بررسی آغاز شود.
- زنان بالای ۴۰ سال: به دلیل اهمیت زمان، معمولاً ارزیابی بدون انتظار طولانی توصیه می‌شود.
در صورت وجود قاعدگی بسیار نامنظم یا قطع قاعدگی، سابقه جراحی لگن، اندومتریوز، عفونت لگنی، شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی، سقط مکرر، درد لگنی قابل توجه یا احتمال اختلال باروری در همسر، لازم نیست تا پایان این بازه‌ها صبر کرد.
تفاوت اقدام به بارداری در سنین کمتر و بیشتر از ۳۵ سال
با افزایش سن، تعداد و کیفیت تخمک‌ها به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند؛ به همین دلیل زمان‌بندی بررسی‌ها در زنان بالای ۳۵ سال اهمیت بیشتری دارد. بااین‌حال، سن به‌تنهایی نتیجه بارداری را تعیین نمی‌کند و وضعیت تخمک‌گذاری، رحم، لوله‌ها و عامل مردانه نیز مؤثرند.
چرا بررسی ناباروری یک فرایند مشترک میان زوجین است؟
عامل مردانه می‌تواند به‌تنهایی یا همراه با عوامل زنانه در تأخیر بارداری نقش داشته باشد. به همین دلیل، آزمایش مایع منی یا اسپرموگرام همسر بهتر است در مراحل ابتدایی و هم‌زمان با ارزیابی زن انجام شود. این اقدام ساده می‌تواند از انجام بررسی‌های غیرضروری یا تهاجمی برای زن جلوگیری کند. در صورت غیرطبیعی بودن نتیجه، ممکن است تکرار آزمایش و ارزیابی توسط پزشک مربوط لازم باشد.
شرح حال و معاینه؛ اولین مرحله ارزیابی باروری
پیش از تجویز آزمایش، پزشک درباره مدت اقدام، فاصله و نظم قاعدگی‌ها، درد لگنی، سابقه بارداری یا سقط، جراحی‌ها، عفونت‌ها، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی سؤال می‌کند. سابقه خانوادگی یائسگی زودرس، اختلالات ژنتیکی و سبک زندگی نیز ممکن است اهمیت داشته باشد.
معاینه بر اساس شرایط فرد انجام می‌شود و می‌تواند شامل ارزیابی علائم اختلال تیروئید، افزایش هورمون‌های مردانه، وضعیت لگن یا نشانه‌های احتمالی اندومتریوز باشد. این اطلاعات تعیین می‌کنند کدام آزمایش‌ها واقعاً ضروری هستند.
آزمایش‌های خونی و هورمونی ناباروری زنان
آزمایش هورمونی ناباروری زنان با هدف بررسی عملکرد تخمدان، احتمال اختلال تخمک‌گذاری و شناسایی بعضی عوامل قابل درمان انجام می‌شود. نوع و زمان این آزمایش‌ها برای همه یکسان نیست.
آزمایش ذخیره تخمدان AMH؛ کاربرد و محدودیت‌ها
هورمون آنتی‌مولرین یا AMH توسط فولیکول‌های کوچک تخمدان تولید می‌شود و یکی از شاخص‌های تخمین ذخیره تخمدان است. این آزمایش بیشتر درباره تعداد تقریبی فولیکول‌های باقی‌مانده و پاسخ احتمالی تخمدان به داروهای تحریک تخمک‌گذاری اطلاعات می‌دهد؛ اما کیفیت تخمک، باز بودن لوله‌ها و احتمال قطعی بارداری طبیعی را مشخص نمی‌کند.
AMH را معمولاً می‌توان در هر روز چرخه قاعدگی اندازه‌گیری کرد و در اغلب آزمایشگاه‌ها به ناشتایی نیاز ندارد. بااین‌حال، روش اندازه‌گیری و محدوده مرجع آزمایشگاه‌ها متفاوت است و عدد نرمال واحدی برای همه سنین وجود ندارد. مصرف بعضی داروهای هورمونی، بارداری و برخی شرایط پزشکی نیز ممکن است بر نتیجه اثر بگذارند.
پایین بودن AMH به معنی ناباروری قطعی یا پایان امکان بارداری نیست. این نتیجه باید همراه با سن، شمارش فولیکول‌های آنترال، الگوی قاعدگی و سایر یافته‌ها تفسیر شود. AMH بالا نیز لزوماً نشانه باروری بهتر نیست و ممکن است در برخی افراد مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک دیده شود.
آزمایش‌های روز دوم تا چهارم قاعدگی؛ FSH، LH و استرادیول
FSH، LH و استرادیول معمولاً در روز دوم تا چهارم چرخه قاعدگی اندازه‌گیری می‌شوند. روز اول چرخه، اولین روز خون‌ریزی واضح قاعدگی است و لکه‌بینی خفیف معمولاً روز اول محسوب نمی‌شود.
- FSH: درباره تحریک تخمدان و عملکرد محور هورمونی اطلاعات می‌دهد. بالا بودن آن ممکن است با کاهش پاسخ تخمدان ارتباط داشته باشد، اما یک نتیجه باید در صورت لزوم تکرار و در کنار استرادیول تفسیر شود.
- LH: در ارزیابی تخمک‌گذاری و بعضی موارد سندرم تخمدان پلی‌کیستیک کمک‌کننده است. نسبت LH به FSH به‌تنهایی برای تشخیص تنبلی تخمدان کافی نیست.
- استرادیول: می‌تواند به تفسیر درست FSH و وضعیت فعالیت فولیکول‌ها کمک کند.
مقایسه AMH و FSH
- زمان انجام: AMH معمولاً در هر روز ماه قابل اندازه‌گیری است، اما FSH پایه بهتر است در روز دوم تا چهارم قاعدگی بررسی شود.
- میزان نوسان: AMH در طول چرخه نسبتاً پایدارتر است؛ FSH ممکن است میان چرخه‌ها تغییر کند.
- کاربرد: هر دو برای تخمین پاسخ تخمدان مفیدند، ولی هیچ‌کدام به‌تنهایی کیفیت تخمک یا امکان بارداری طبیعی را تعیین نمی‌کنند.
- تفسیر: ترکیب سن، AMH، FSH، استرادیول و شمارش فولیکول‌های آنترال معمولاً تصویر دقیق‌تری ارائه می‌دهد.
پروژسترون و بررسی وقوع تخمک‌گذاری
برای بررسی اینکه تخمک‌گذاری رخ داده است یا نه، ممکن است آزمایش پروژسترون در نیمه دوم چرخه درخواست شود. برخلاف تصور رایج، این آزمایش همیشه در روز بیست‌ویکم انجام نمی‌شود. زمان مناسب معمولاً حدود یک هفته پیش از قاعدگی مورد انتظار است؛ بنابراین در چرخه‌های کوتاه، بلند یا نامنظم باید به‌صورت فردی زمان‌بندی شود.
آزمایش تیروئید و پرولاکتین در ناباروری
اختلال عملکرد تیروئید می‌تواند با نامنظمی قاعدگی، اختلال تخمک‌گذاری و مشکلات بارداری ارتباط داشته باشد. آزمایش TSH و در صورت نیاز سایر بررسی‌های تیروئیدی، بر اساس علائم و سابقه فرد درخواست می‌شود. کم‌کاری تیروئید می‌تواند یکی از عوامل مؤثر باشد، اما وجود آن الزاماً به معنی ناباروری نیست و با ارزیابی و درمان مناسب قابل مدیریت است.
افزایش پرولاکتین نیز ممکن است تخمک‌گذاری را مختل کند. خواب، استرس، فعالیت بدنی، تحریک پستان و بعضی داروها می‌توانند نتیجه را تغییر دهند. بهتر است نمونه‌گیری طبق دستور آزمایشگاه، در شرایط آرام و مدتی پس از بیدار شدن انجام شود. اگر نتیجه بالا باشد، پزشک ممکن است پیش از هر تصمیمی آزمایش را تکرار یا علت‌های احتمالی را بررسی کند.
بررسی هورمون‌های آندروژنی در سندرم تخمدان پلی‌کیستیک
در زنان دارای قاعدگی نامنظم، افزایش موهای زائد، آکنه یا علائم دیگر افزایش آندروژن، ممکن است تستوسترون و در شرایط خاص DHEAS یا آزمایش‌های تکمیلی درخواست شود. تشخیص سندرم تخمدان پلی‌کیستیک فقط بر اساس ظاهر سونوگرافی یا یک آزمایش خون انجام نمی‌شود و به مجموعه علائم، الگوی قاعدگی و یافته‌های پزشکی بستگی دارد.
بررسی رحم و تخمدان‌ها با سونوگرافی
سونوگرافی واژینال برای بررسی باروری
سونوگرافی ترانس‌واژینال روشی ایمن و بدون اشعه یونیزان است که تصویر دقیقی از رحم، ضخامت آندومتر، تخمدان‌ها، فولیکول‌ها، بعضی فیبروم‌ها، کیست‌ها و نشانه‌های احتمالی اندومتریوز ارائه می‌دهد. این بررسی به تخمدان یا قدرت باروری آسیب نمی‌زند.
پروب باریک سونوگرافی با پوشش محافظ و ژل وارد واژن می‌شود. این روش معمولاً دردناک نیست، اما ممکن است فشار یا ناراحتی مختصری ایجاد کند. در صورت وجود درد لگنی یا اضطراب، اطلاع دادن به پزشک یا سونوگرافیست اهمیت دارد. انجام سونوگرافی با توضیح قبلی، رعایت حریم خصوصی و رضایت بیمار انجام می‌شود.
در اغلب موارد برای سونوگرافی واژینال باید مثانه خالی باشد. سونوگرافی شکمی معمولاً با مثانه پر انجام می‌شود و برای افرادی که سونوگرافی واژینال مناسب آنان نیست، قابل استفاده است؛ بااین‌حال ممکن است جزئیات کمتری از تخمدان‌ها و آندومتر نشان دهد.
شمارش فولیکول‌های آنترال یا AFC
در اوایل چرخه، فولیکول‌های کوچک هر دو تخمدان با سونوگرافی شمارش می‌شوند. این عدد که AFC نام دارد، همراه با AMH برای تخمین ذخیره تخمدان و پیش‌بینی پاسخ به تحریک تخمدان استفاده می‌شود. تعداد فولیکول‌ها می‌تواند بین چرخه‌ها و میان ارزیابان کمی متفاوت باشد و نباید جدا از سن و سایر نتایج تفسیر شود.
فولیکولوگرام یا پایش سریالی فولیکول
در بعضی افراد، چند سونوگرافی در روزهای مختلف چرخه انجام می‌شود تا رشد فولیکول، زمان احتمالی تخمک‌گذاری و وضعیت آندومتر بررسی شود. این روش ممکن است در چرخه طبیعی یا هنگام درمان‌های تحت نظر پزشک کاربرد داشته باشد. زمان شروع و تعداد دفعات آن بر اساس طول چرخه و هدف بررسی تعیین می‌شود.
مقایسه سونوگرافی شکمی و واژینال
- وضوح تصویر: سونوگرافی واژینال معمولاً تصویر دقیق‌تری از رحم، آندومتر و تخمدان‌ها ارائه می‌کند.
- آمادگی: نوع شکمی اغلب به مثانه پر و نوع واژینال به مثانه خالی نیاز دارد.
- احساس هنگام انجام: روش شکمی از روی پوست شکم انجام می‌شود؛ روش واژینال ممکن است با فشار مختصر همراه باشد.
- انتخاب روش: شرایط فرد، هدف بررسی و رضایت بیمار در انتخاب روش مؤثر است.
عکس رنگی رحم یا HSG برای بررسی لوله‌های رحمی
هیستروسالپنگوگرافی یا عکس رنگی رحم روشی برای ارزیابی شکل حفره رحم و باز بودن لوله‌های فالوپ است. در این روش، ماده حاجب از راه دهانه رحم وارد رحم می‌شود و هم‌زمان چند تصویر با اشعه ایکس گرفته می‌شود. عبور ماده از لوله‌ها می‌تواند باز بودن آن‌ها را نشان دهد.
HSG معمولاً پس از پایان خون‌ریزی و پیش از تخمک‌گذاری انجام می‌شود؛ برای بسیاری از چرخه‌ها روزهای ۷ تا ۱۰ مناسب است، اما زمان دقیق بر اساس طول چرخه تعیین می‌شود. پیش از انجام باید احتمال بارداری و وجود عفونت فعال بررسی شود. معمولاً توصیه می‌شود از پایان قاعدگی تا زمان انجام HSG، رابطه زناشویی محافظت‌نشده صورت نگیرد؛ دستور مرکز تصویربرداری باید ملاک قرار گیرد.
آیا عکس رنگی رحم دردناک است؟
تجربه افراد یکسان نیست. هنگام ورود ماده حاجب ممکن است گرفتگی خفیف تا متوسط، شبیه درد قاعدگی، ایجاد شود و معمولاً کوتاه‌مدت است. تنگی دهانه رحم، انسداد لوله یا اضطراب می‌تواند ناراحتی را بیشتر کند. پزشک یا مرکز تصویربرداری در صورت نیاز درباره روش مناسب کنترل ناراحتی راهنمایی می‌کند و نباید دارویی خودسرانه مصرف شود.
لکه‌بینی کم یا خروج مقدار اندکی از ماده حاجب پس از HSG ممکن است رخ دهد. درد شدید یا رو به افزایش، تب، خون‌ریزی قابل توجه، ترشح بدبو یا احساس ضعف غیرعادی نیازمند تماس با پزشک یا ارزیابی پزشکی است.
آیا HSG انسداد لوله‌ها را قطعی مشخص می‌کند؟
HSG روش مهمی برای بررسی لوله‌هاست، اما گاهی انقباض موقت عضلات لوله یا رحم می‌تواند ظاهری شبیه انسداد ایجاد کند. در صورت مشکوک بودن نتیجه، ممکن است تکرار تصویربرداری یا روش تکمیلی پیشنهاد شود. طبیعی بودن HSG نیز همه علل ناباروری، از جمله اندومتریوز سطحی، را رد نمی‌کند.
سونوگرافی حفره رحم، سونوگرافی سه‌بعدی و هیستروسکوپی
سونوهیستروگرافی چیست؟
در سونوهیستروگرافی، مقدار کمی مایع استریل از طریق لوله باریکی وارد حفره رحم می‌شود و هم‌زمان سونوگرافی انجام می‌گیرد. این روش می‌تواند پولیپ، فیبروم زیرمخاطی، چسبندگی یا بعضی ناهنجاری‌های حفره رحم را دقیق‌تر از سونوگرافی معمولی نشان دهد. برخلاف HSG، ارزیابی حفره رحم هدف اصلی آن است و بررسی باز بودن لوله‌ها تنها در برخی انواع تخصصی امکان‌پذیر است.
سونوگرافی سه‌بعدی رحم
در صورت شک به ناهنجاری مادرزادی رحم یا نیاز به بررسی دقیق‌تر شکل حفره و دیواره رحم، سونوگرافی سه‌بعدی ممکن است درخواست شود. این روش غیرجراحی است و زمان انجام آن بر اساس هدف تصویربرداری تعیین می‌شود.
هیستروسکوپی تشخیصی چه زمانی لازم است؟
در هیستروسکوپی، دوربین ظریفی از راه دهانه رحم وارد حفره رحم می‌شود. این روش مشاهده مستقیم پولیپ، چسبندگی، فیبروم داخل حفره یا بعضی ناهنجاری‌ها را ممکن می‌کند و گاهی امکان درمان هم‌زمان ضایعه نیز وجود دارد. هیستروسکوپی معمولاً آزمایش اولیه همه افراد نیست و پس از مشاهده یافته مشکوک یا بر اساس سابقه پزشکی تجویز می‌شود.
مقایسه HSG و هیستروسکوپی
- هدف اصلی HSG: بررسی باز بودن لوله‌های رحمی و نمای کلی حفره رحم.
- هدف اصلی هیستروسکوپی: مشاهده مستقیم داخل حفره رحم و در صورت لزوم نمونه‌برداری یا درمان ضایعات.
- میزان مداخله: HSG تصویربرداری با ماده حاجب است؛ هیستروسکوپی یک روش مداخله‌ای‌تر محسوب می‌شود.
- بررسی لوله‌ها: هیستروسکوپی به‌تنهایی مسیر کامل لوله‌های فالوپ را نشان نمی‌دهد و جایگزین مستقیم HSG برای ارزیابی باز بودن لوله‌ها نیست.
روش‌های پیشرفته تشخیصی در شرایط خاص
جایگاه لاپاراسکوپی در بررسی اندومتریوز
لاپاراسکوپی یک عمل جراحی کم‌تهاجمی است که از طریق برش‌های کوچک شکم انجام می‌شود و امکان مشاهده اندام‌های لگنی را فراهم می‌کند. این روش به‌طور روتین برای همه زنان دارای ناباروری انجام نمی‌شود. وجود درد لگنی قابل توجه، احتمال اندومتریوز، چسبندگی یا یافته غیرطبیعی در تصویربرداری ممکن است از دلایل بررسی آن باشد.
آزمایش‌های ژنتیکی
آزمایش ژنتیک برای همه زوج‌های نابارور ضروری نیست. در مواردی مانند سابقه خانوادگی بیماری ژنتیکی، نارسایی زودرس تخمدان، بعضی اختلالات شدید اسپرم، ناهنجاری‌های جنینی یا سقط مکرر، ممکن است مشاوره ژنتیک و آزمایش‌هایی مانند کاریوتایپ درخواست شود. انتخاب آزمایش باید پس از بررسی سابقه و ترجیحاً با مشاوره ژنتیک انجام گیرد.
آزمایش‌های ایمنی‌شناسی و سقط مکرر
سقط مکرر با ناباروری یکسان نیست و مسیر ارزیابی متفاوتی دارد. آزمایش‌های ایمنی‌شناسی گسترده برای همه افراد توصیه نمی‌شوند؛ زیرا بسیاری از آن‌ها ارزش تشخیصی یا درمانی اثبات‌شده‌ای ندارند. در صورت وجود سابقه سقط مکرر یا علائم خاص، پزشک آزمایش‌های معتبر و متناسب با شرایط را انتخاب می‌کند.
راهنمای زمان‌بندی مهم‌ترین بررسی‌ها
- AMH: برای تخمین ذخیره تخمدان؛ در اغلب موارد قابل انجام در هر روز چرخه و بدون نیاز الزامی به ناشتایی.
- FSH، LH و استرادیول: برای ارزیابی پایه عملکرد تخمدان؛ معمولاً روز دوم تا چهارم قاعدگی.
- پروژسترون: برای بررسی وقوع تخمک‌گذاری؛ معمولاً حدود هفت روز پیش از قاعدگی بعدی، نه الزاماً روز بیست‌ویکم.
- TSH و پرولاکتین: بر اساس نظر پزشک؛ پرولاکتین بهتر است در شرایط آرام و مطابق دستور آزمایشگاه اندازه‌گیری شود.
- سونوگرافی واژینال و AFC: شمارش فولیکول‌ها معمولاً در اوایل چرخه انجام می‌شود؛ زمان بررسی تخمک‌گذاری با هدف سونوگرافی هماهنگ می‌شود.
- HSG: پس از پایان خون‌ریزی و پیش از تخمک‌گذاری، اغلب حدود روزهای ۷ تا ۱۰ چرخه.
آمادگی قبل از آزمایش‌های ناباروری
تقویم قاعدگی را دقیق ثبت کنید
تاریخ شروع خون‌ریزی واضح، طول چرخه‌ها، لکه‌بینی و نتایج تست‌های قبلی را ثبت کنید. همراه داشتن گزارش سونوگرافی‌ها، آزمایش‌ها، سوابق جراحی و فهرست داروها از تکرار بررسی‌های غیرضروری جلوگیری می‌کند.
آیا آزمایش‌های هورمونی به ناشتایی نیاز دارند؟
بسیاری از آزمایش‌های هورمونی باروری مانند AMH و FSH الزاماً به ناشتایی نیاز ندارند، اما ممکن است آزمایشگاه یا پزشک به دلیل انجام هم‌زمان تست‌های دیگر دستور متفاوتی بدهد. برای پرولاکتین، استراحت قبل از نمونه‌گیری و کاهش استرس اهمیت دارد. دستور درج‌شده در نسخه و راهنمای آزمایشگاه در اولویت است.
داروها و مکمل‌ها را اعلام کنید
داروهای هورمونی، قرص‌های جلوگیری، داروهای تیروئید، بعضی داروهای اعصاب و مکمل‌ها ممکن است بر نتایج اثر بگذارند. هیچ دارویی را خودسرانه قطع یا شروع نکنید. مصرف خودسرانه داروهای تحریک تخمک‌گذاری، مکمل‌های موسوم به افزایش ذخیره تخمدان یا فرآورده‌های گیاهی ممکن است باعث عارضه، تداخل دارویی یا تأخیر در تشخیص درست شود.
بعد از دریافت نتایج چه باید کرد؟
از خودتفسیری بر اساس یک عدد پرهیز کنید
علامت‌گذاری نتیجه به‌عنوان بالا یا پایین در برگه آزمایش همیشه به معنی وجود بیماری نیست. محدوده مرجع آزمایشگاه، سن، روز چرخه، داروها و سایر یافته‌ها در تفسیر اهمیت دارند. به‌ویژه AMH، FSH و AFC باید به‌صورت ترکیبی بررسی شوند.
طبیعی بودن آزمایش‌های هورمونی نیز تضمین‌کننده بارداری نیست؛ زیرا وضعیت اسپرم، باز بودن لوله‌ها، ساختار رحم، زمان تخمک‌گذاری و عوامل مرتبط با سن همچنان اهمیت دارند. در بخشی از زوج‌ها نیز پس از بررسی استاندارد علت مشخصی پیدا نمی‌شود که به آن ناباروری با علت نامشخص گفته می‌شود.
برنامه درمانی بر اساس شرایط فرد تنظیم می‌شود
پس از تکمیل ارزیابی، ممکن است تنها اصلاح زمان‌بندی اقدام و پیگیری کافی باشد یا بر اساس علت، درمان اختلال هورمونی، پایش تخمک‌گذاری، اقدامات داخل رحمی یا روش‌های کمک‌باروری بررسی شود. انتخاب مسیر به سن، مدت ناباروری، ذخیره تخمدان، وضعیت لوله‌ها، نتیجه اسپرموگرام و ترجیحات زوج بستگی دارد.
مشاوره و بررسی تخصصی باروری توسط دکتر مریم اکبری
در ارزیابی ناباروری، هدف انجام بیشترین تعداد آزمایش نیست؛ بلکه انتخاب بررسی‌های ضروری با ترتیب منطقی و تفسیر یکپارچه نتایج است. دکتر مریم اکبری، متخصص زنان، زایمان و نازایی در تهران، روند بررسی را با توجه به سن، سابقه قاعدگی، شرایط زوجین و نتایج قبلی برنامه‌ریزی می‌کند.
در این مسیر، اطلاعات پزشکی و دغدغه‌های شخصی زنان با رعایت محرمانگی بررسی می‌شود. برای افرادی که مدت لازم از اقدام آنان گذشته، قاعدگی نامنظم دارند یا درباره ذخیره تخمدان نگران‌اند، امکان دریافت نوبت از طریق وب‌سایت دکتر مریم اکبری و مراجعه برای ارزیابی تخصصی فراهم است.
جمع‌بندی
آزمایش‌های لازم برای ناباروری زنان معمولاً از شرح حال، معاینه، بررسی تخمک‌گذاری، آزمایش‌های هورمونی و سونوگرافی آغاز می‌شوند. AMH در بیشتر روزهای چرخه قابل انجام است، درحالی‌که FSH، LH و استرادیول معمولاً در روز دوم تا چهارم قاعدگی بررسی می‌شوند. HSG برای ارزیابی باز بودن لوله‌ها و سونوگرافی واژینال برای مشاهده دقیق رحم، تخمدان‌ها و شمارش فولیکول‌ها کاربرد دارد.
هیچ‌یک از این آزمایش‌ها به‌تنهایی امکان یا عدم امکان بارداری را تعیین نمی‌کند. بررسی هم‌زمان عامل مردانه، پرهیز از خوددرمانی و تفسیر مجموعه نتایج توسط متخصص، مسیر تشخیص را دقیق‌تر و از نگرانی‌های غیرضروری جلوگیری می‌کند.
سؤالات متداول درباره آزمایش‌های ناباروری زنان
آیا آزمایش AMH باید در روز سوم پریود انجام شود؟
خیر. AMH در طول چرخه نسبتاً پایدار است و معمولاً می‌توان آن را در هر روز ماه انجام داد. FSH، LH و استرادیول پایه اغلب در روز دوم تا چهارم قاعدگی اندازه‌گیری می‌شوند.
عدد نرمال AMH چقدر است؟
عدد نرمال ثابتی برای همه وجود ندارد و محدوده‌ها با سن و روش آزمایشگاه تفاوت دارند. AMH باید همراه با سن، شمارش فولیکول‌های آنترال و سایر نتایج تفسیر شود؛ عدد پایین به معنی باردار نشدن قطعی نیست.
آیا سونوگرافی واژینال دردناک یا برای باروری خطرناک است؟
این روش بدون اشعه و برای بررسی باروری ایمن است. بیشتر افراد تنها فشار یا ناراحتی مختصری احساس می‌کنند. در صورت درد لگنی یا اضطراب می‌توان پیش از شروع، موضوع را با پزشک یا سونوگرافیست مطرح کرد.
آیا همسر نیز باید هم‌زمان آزمایش بدهد؟
بله، معمولاً اسپرموگرام باید در مراحل ابتدایی و هم‌زمان با بررسی زن انجام شود؛ زیرا عامل مردانه می‌تواند در تأخیر بارداری نقش داشته باشد و بررسی زودهنگام آن از اقدامات غیرضروری جلوگیری می‌کند.
عکس رنگی رحم چگونه انجام می‌شود و چقدر درد دارد؟
ماده حاجب از راه دهانه رحم وارد حفره رحم می‌شود و چند تصویر با اشعه ایکس گرفته می‌شود. ممکن است گرفتگی کوتاه‌مدت شبیه درد قاعدگی ایجاد شود، اما شدت آن در افراد متفاوت است.
هزینه آزمایش‌های هورمونی و سونوگرافی ناباروری چقدر است؟
هزینه به نوع و تعداد آزمایش‌ها، تعرفه آزمایشگاه یا مرکز تصویربرداری، پوشش بیمه و نیاز به روش‌هایی مانند HSG بستگی دارد. معمولاً پس از ویزیت و مشخص شدن بررسی‌های ضروری می‌توان برآورد دقیق‌تری دریافت کرد.
