حاملگی مولار چیست؟

حاملگی مولار یک عارضه نادر بارداری است که به دلیل ناهنجاری‌های ژنتیکی در تخمک بارور شده رخ می‌دهد و منجر به رشد غیرطبیعی جفت به‌جای تشکیل جنین می‌شود. این وضعیت به دو نوع مولار کامل (بدون تشکیل جنین) و مولار جزئی (با جنین ناقص و غیرقابل‌دوام) تقسیم می‌شود. علائم آن شامل خونریزی غیرطبیعی، افزایش شدید هورمون hCG، رشد غیرعادی رحم و عدم وجود ضربان قلب جنین است. تشخیص با سونوگرافی و آزمایش خون انجام شده و درمان معمولاً از طریق کورتاژ (D&C) برای تخلیه بافت‌های غیرطبیعی صورت می‌گیرد.

مقاله مرتبط:سقط جنین و دلایل آن

انواع حاملگی مولار

دو نوع اصلی حاملگی مولار وجود دارد:

1. حاملگی مولار کامل:

   • در این نوع، تخمک بارور شده هیچ ماده ژنتیکی مادری ندارد و فقط کروموزوم‌های پدری وجود دارند.
   • به‌جای تشکیل جنین، جفت به‌صورت غیرطبیعی رشد می‌کند و کیسه‌های پر از مایع (کیست‌های خوشه‌ای) ایجاد می‌شوند.
   • در این نوع بارداری، هیچ جنینی تشکیل نمی‌شود.

2. حاملگی مولار جزئی:

   • در این حالت، تخمک بارور شده دارای دو مجموعه کروموزوم پدری و یک مجموعه کروموزوم مادری است (مجموعاً 69 کروموزوم به‌جای 46).
   • در این نوع، ممکن است بخشی از جنین تشکیل شود، اما به دلیل ناهنجاری‌های ژنتیکی، جنین قادر به ادامه رشد و زنده ماندن نیست.
   • همزمان با رشد غیرطبیعی جفت، ممکن است برخی علائم بارداری طبیعی نیز مشاهده شود.

مقاله مرتبط:بیماری‌های شایع در دوران بارداری

علائم حاملگی مولار

علائم این نوع بارداری ممکن است در ابتدا شبیه به بارداری طبیعی باشد، اما با گذشت زمان علائم غیرطبیعی ظاهر می‌شوند:

✅ خونریزی واژینال غیرطبیعی: لکه‌بینی یا خونریزی شدید، معمولاً بین هفته‌های 6 تا 12 بارداری، که ممکن است رنگ تیره داشته باشد و همراه با دفع کیست‌های شبیه خوشه انگور باشد.

✅ افزایش غیرعادی هورمون hCG: میزان هورمون بارداری (hCG) بسیار بالاتر از حد طبیعی است که می‌تواند منجر به تهوع و استفراغ شدید شود.

✅ رشد سریع‌تر از حد معمول رحم: در برخی موارد، شکم مادر سریع‌تر از حد طبیعی رشد می‌کند زیرا بافت جفتی بیش‌ازحد در حال رشد است.

✅ فشار یا درد لگنی: ممکن است مادران دردهای لگنی مداوم داشته باشند که ناشی از رشد غیرطبیعی جفت است.

✅ عدم شنیدن ضربان قلب جنین: در معاینات سونوگرافی، پزشک هیچ ضربان قلبی از جنین دریافت نمی‌کند.

✅ دفع کیست‌های کوچک از واژن: برخی زنان ممکن است توده‌های کوچک شبیه دانه‌های انگور را از واژن دفع کنند که نشان‌دهنده حاملگی مولار است.

✅ علائم پره‌اکلامپسی زودرس: فشار خون بالا، ورم و دفع پروتئین از طریق ادرار ممکن است زودتر از بارداری‌های طبیعی ایجاد شود.

✅ پرکاری تیروئید: برخی زنان دچار افزایش ضربان قلب، لرزش و کاهش وزن می‌شوند که به دلیل افزایش شدید هورمون‌های بارداری است.

مقاله مرتبط:زایمان زودرس وعوارض جدی آن برای نوزاد

علل و عوامل خطر حاملگی مولار

عوامل مختلفی می‌توانند خطر بروز حاملگی مولار را افزایش دهند، از جمله:

🔹 سن مادر: احتمال این نوع بارداری در زنان زیر 20 سال و بالای 40 سال بیشتر است.

🔹 سابقه حاملگی مولار: اگر قبلاً دچار این عارضه شده باشید، احتمال تکرار آن افزایش می‌یابد.

🔹 کمبود مواد مغذی: کمبود اسید فولیک و ویتامین A ممکن است در برخی موارد باعث افزایش احتمال حاملگی مولار شود.

🔹 بارداری چندقلویی: احتمال ایجاد ناهنجاری‌های کروموزومی در بارداری‌های چندقلویی بیشتر است.

🔹 نژاد و ژنتیک: این عارضه در برخی نژادها، مانند زنان آسیایی، شایع‌تر است.

مقاله مرتبط:آزمایش NIPT یا cell free DNA | آزمایش غربالگری پیش از تولد

تشخیص حاملگی مولار

تشخیص این عارضه معمولاً از طریق آزمایش‌های زیر انجام می‌شود:

🩺 آزمایش خون: سطح هورمون hCG بسیار بالاتر از مقدار معمول است.

📡 سونوگرافی: تصاویر سونوگرافی معمولاً نشان‌دهنده یک رحم پر از کیست‌های خوشه‌ای است که شبیه “برف” دیده می‌شود و جنینی مشاهده نمی‌شود یا به‌شدت ناهنجار است.

🔬 نمونه‌برداری از بافت رحم: در برخی موارد، برای بررسی دقیق‌تر، بافت‌های غیرطبیعی رحم تحت آزمایش قرار می‌گیرند.

عوارض حاملگی مولار

بعد از برداشتن حاملگی مولار ، ممکن است بافت مولار باقی بماند و به رشد خود ادامه دهد. این شرایط را اصطلاحا نئوپلازی تروفوبلاستیک پایدار حاملگی (GTN) می نامند.

یکی از نشانه های تبدیل حاملگی مولار به توده ی GTN بالا ماندن مداوم سطح گنادوتروپین کوریونی انسانی (HCG) – هورمون بارداری – پس از برداشتن حاملگی مولار است.

در برخی موارد ، یک مول به عمق لایه میانی دیواره رحم نفوذ می کند که باعث بروز خونریزی واژن می شود.

گزینه درمانی دیگر شامل خارج کردن رحم (هیسترکتومی) است.

در موارد نادر ممکن است نوعی سرطانی از GTN معروف به کوریوکارسینوما ایجاد شود و به اندام های دیگر گسترش یابد.

کوریوکارسینوما معمولاً با داروهای متعدد سرطانی با موفقیت درمان می شود. حاملگی مولار کامل بیشتر احتمال دارد این عارضه را داشته باشد تا حاملگی مولار جزئی.

مقاله مرتبط:اقدامات زیبایی مجاز و ممنوع در بارداری

پیشگیری از بارداری مولار

حاملگی مولار معمولاً به دلیل ناهنجاری‌های ژنتیکی در تخمک بارور شده ایجاد می‌شود و در بیشتر موارد قابل پیشگیری نیست. بااین‌حال، برخی اقدامات می‌توانند خطر ابتلا را کاهش دهند.

۱. دریافت تغذیه مناسب و مکمل‌های ضروری

🔹 مصرف کافی اسید فولیک و ویتامین A: کمبود این مواد مغذی می‌تواند خطر بارداری مولار را افزایش دهد. مصرف غذاهای غنی از اسید فولیک مانند سبزیجات برگ سبز، مرکبات، حبوبات و غلات غنی‌شده توصیه می‌شود.

🔹 دریافت ویتامین B9 (فولات): این ویتامین در تکامل جنین نقش مهمی دارد و به پیشگیری از مشکلات ژنتیکی کمک می‌کند.

۲. کنترل و بررسی بارداری‌های قبلی

🔹 فاصله‌گذاری مناسب بین بارداری‌ها: زنانی که سابقه حاملگی مولار دارند، بهتر است قبل از بارداری مجدد ۶ ماه تا ۱ سال صبر کنند و سطح هورمون hCG خود را بررسی کنند.

🔹 مشاوره پزشکی قبل از بارداری: در صورت داشتن سابقه حاملگی مولار، حتماً پیش از بارداری با پزشک مشورت کنید و آزمایش‌های ژنتیکی لازم را انجام دهید.

۳. انجام آزمایش‌های ژنتیکی در بارداری‌های پرخطر

این آزمایش‌ها می‌توانند مشکلات کروموزومی در تخمک و اسپرم را بررسی کرده و احتمال وقوع بارداری مولار را کاهش دهند.

۴. معاینات و سونوگرافی‌های اولیه در بارداری

🔹 سونوگرافی زودهنگام: در هفته‌های ابتدایی بارداری، انجام سونوگرافی می‌تواند به تشخیص زودهنگام حاملگی مولار کمک کند. اگر پزشک هرگونه ناهنجاری در رشد جفت یا جنین مشاهده کند، اقدامات لازم را برای مدیریت آن انجام خواهد داد.

🔹 بررسی سطح هورمون hCG: اندازه‌گیری سطح این هورمون در اوایل بارداری می‌تواند به تشخیص زودهنگام مشکلات کمک کند. مقادیر بسیار بالا یا غیرطبیعی hCG ممکن است نشان‌دهنده حاملگی مولار باشد.

۵. داشتن سبک زندگی سالم و دوری از عوامل خطر

🔹 کاهش مصرف مواد مضر: مصرف سیگار، الکل و مواد مخدر ممکن است احتمال بروز ناهنجاری‌های ژنتیکی را افزایش دهد که می‌تواند منجر به حاملگی مولار شود.

🔹 حفظ وزن سالم: چاقی و اضافه‌وزن ممکن است خطر بروز مشکلات بارداری را افزایش دهد. داشتن یک رژیم غذایی متعادل و فعالیت بدنی منظم به کاهش این خطر کمک می‌کند.

۶. استفاده از روش‌های پیشگیری از بارداری در شرایط پرخطر

🔹 اگر پزشک تشخیص دهد که خطر حاملگی مولار در شما بالاست، ممکن است توصیه کند که برای مدتی از روش‌های پیشگیری از بارداری مانند قرص‌های ضدبارداری، آی‌یودی (IUD) یا سایر روش‌های هورمونی استفاده کنید تا قبل از اقدام مجدد برای بارداری، بدن شما به طور کامل بهبود یابد.

۷. مراقبت‌های پزشکی بعد از بارداری مولار

🔹 اگر قبلاً تجربه حاملگی مولار داشته‌اید، پزشک به شما توصیه خواهد کرد که سطح hCG خود را برای چند ماه پس از درمان تحت نظر داشته باشید. این کار برای اطمینان از عدم بازگشت سلول‌های غیرطبیعی ضروری است.

🔹 در صورت مشاهده هرگونه علائم غیرعادی مانند خونریزی طولانی‌مدت، درد لگنی یا افزایش سطح hCG پس از درمان، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.

مقاله مرتبط:ویژگی های حرکتی یک جنین سالم

روش‌های درمان حاملگی مولار

درمان حاملگی مولار باید سریع انجام شود تا از بروز عوارض جدی جلوگیری شود. روش‌های درمانی شامل:

✅ کورتاژ (D&C): روش اصلی درمان، تخلیه بافت‌های غیرطبیعی از رحم با استفاده از مکش یا کورت است. این روش معمولاً تحت بیهوشی انجام می‌شود.

✅ مانیتورینگ سطح هورمون hCG: پس از تخلیه، سطح هورمون بارداری به‌طور منظم بررسی می‌شود تا مطمئن شوند که هیچ بافت مولار باقی نمانده است.

✅ شیمی‌درمانی در موارد نادر: در صورت باقی ماندن سلول‌های مولار و رشد آن‌ها به‌صورت تهاجمی (نئوپلازی تروفوبلاستیک حاملگی)، ممکن است شیمی‌درمانی لازم باشد.

✅ هیسترکتومی (در موارد شدید): در موارد بسیار نادر، زمانی که بافت‌های مولار به سایر نقاط بدن گسترش یافته‌اند، ممکن است نیاز به برداشتن رحم باشد.

مقاله مرتبط:فراموشی در دوران بارداری 

آیا حاملگی بعد از حاملگی مولار ممکن است؟

بله، اکثر زنانی که حاملگی مولار داشته‌اند، می‌توانند در آینده یک بارداری سالم را تجربه کنند. پزشکان معمولاً توصیه می‌کنند که تا ۶ ماه تا ۱ سال بعد از حاملگی مولار از بارداری مجدد خودداری کنید تا مطمئن شوند که سطح هورمون hCG به حالت طبیعی بازگشته و خطر بازگشت بیماری وجود ندارد.

نکات مهم برای بارداری سالم پس از حاملگی مولار

✔ معاینات منظم پزشکی داشته باشید.
✔ قبل از بارداری سطح هورمون hCG را بررسی کنید.
✔ از رژیم غذایی سالم و مکمل‌های ویتامینی استفاده کنید.

سخن نهایی