دیسک کمر و درد در دوران بارداری

چرا در دوران بارداری کمر درد شایع است؟

تغییرات فیزیکی و هورمونی در دوران بارداری زمینه‌ساز بسیاری از دردهای عضلانی و استخوانی، به‌ویژه در ناحیه کمر و لگن می‌شوند. دلایل اصلی کمردرد در بارداری شامل موارد زیر است:

• افزایش وزن: جنین، جفت، مایع آمنیوتیک و افزایش حجم خون باعث فشار مضاعف بر ستون فقرات می‌شود.

• تغییرات هورمونی: ترشح هورمون Relaxin سبب شل شدن رباط‌ها و مفاصل لگنی می‌شود که ممکن است تعادل طبیعی ستون فقرات را به‌هم بزند.

• جابجایی مرکز ثقل بدن: شکم برجسته مادر، مرکز ثقل را به جلو می‌برد و ستون فقرات برای حفظ تعادل بیشتر از حد معمول منحنی می‌شود.

• کاهش فعالیت بدنی: بسیاری از زنان در دوران بارداری فعالیت‌های فیزیکی خود را محدود می‌کنند که این موضوع منجر به ضعف عضلات کمر و شکم می‌شود.

علائم دیسک کمر در بارداری

تفاوت دردهای رایج بارداری با علائم دیسک کمر ممکن است در ابتدا نامشخص باشد، اما دیسک کمر دارای نشانه‌های مشخصی است که اگر آن‌ها را بشناسید، می‌توانید زودتر به درمان بپردازید:

• دردهای تیرکشنده از کمر به باسن یا ساق پا (درد سیاتیکی): یکی از رایج‌ترین علائم دیسک کمر که معمولاً در یک طرف بدن احساس می‌شود.

• بی‌حسی یا سوزن‌سوزن شدن پاها: فشردگی عصب ناشی از دیسک می‌تواند باعث اختلالات حسی در اندام تحتانی شود.

• ضعف عضلانی در پا یا اختلال در راه رفتن: در موارد شدیدتر، ممکن است عملکرد عصب مختل شده و منجر به ناتوانی در حرکت طبیعی شود.

• درد شدید هنگام ایستادن یا نشستن طولانی‌مدت: برخلاف دردهای معمول بارداری که با استراحت تسکین می‌یابند، درد دیسک ممکن است با استراحت بدتر شود.

💡 اگر این علائم به صورت مداوم یا تشدیدشونده تجربه می‌شوند، بهتر است با پزشک متخصص زنان مشورت کنید، چرا که ممکن است نیاز به بررسی‌های بیشتری مانند MRI باشد. این تصویر‌برداری معمولاً در سه‌ماهه دوم و با نظر پزشک ایمن تلقی می‌شود.

دیسک کمر چیست و چگونه در بارداری تشدید می‌شود؟

دیسک بین مهره‌ای، بالشتکی ژله‌ای میان استخوان‌های ستون فقرات است که نقش جذب ضربه را دارد. در برخی شرایط، این دیسک ممکن است جابجا یا دچار پارگی شود و به عصب‌های اطراف فشار وارد کند که در نتیجه آن، فرد دچار درد شدید در ناحیه کمر یا پاها می‌شود؛ این وضعیت را فتق دیسک بین‌مهره‌ای یا دیسک کمر می‌نامند.

در بارداری، دیسک‌هایی که پیش از بارداری آسیب‌پذیر بوده‌اند ممکن است به علت فشارهای وارده، تشدید شوند. همچنین اگر خانمی پیش از بارداری دچار مشکلات دیسک بوده باشد، با رشد جنین احتمال بروز علائم جدید یا بدتر شدن درد وجود دارد.

📚 مطالعه‌ای که در مجله Pain Research and Management منتشر شده نشان می‌دهد که شیوع درد سیاتیکی ناشی از فتق دیسک در زنان باردار با سابقه مشکلات ستون فقرات بالاتر است.

تفاوت کمردرد معمولی با دیسک کمر در بارداری

اگرچه اکثر دردهای کمر در بارداری ناشی از تغییرات طبیعی فیزیولوژیک است، اما گاهی نشانه‌هایی وجود دارد که می‌تواند ما را به وجود دیسک کمر مشکوک کند:

آیا دیسک کمر در بارداری خطرناک است؟

در بیشتر موارد، دیسک کمر در بارداری با درمان‌های غیرتهاجمی قابل کنترل است. با این حال، اگر دیسک موجب فشردگی شدید عصب شود و علائمی مثل بی‌حسی، ضعف در پاها یا از دست دادن کنترل ادرار و مدفوع رخ دهد، این وضعیت می‌تواند نیاز به مداخلات فوری پزشکی داشته باشد.

👩‍⚕️ در مواردی نادر، جراحی در دوران بارداری ضروری می‌شود که بسته به سن بارداری، شرایط بیمار و خطرات آن، تصمیم‌گیری صورت می‌گیرد.

مدیریت و درمان دیسک کمر در بارداری

درمان دیسک کمر در دوران بارداری، باید به‌گونه‌ای باشد که هم برای مادر ایمن باشد و هم آسیبی به جنین نرساند. روش‌های زیر به طور گسترده استفاده می‌شوند:

1. فیزیوتراپی

تمرین‌های کششی، اصلاح وضعیت بدنی و استفاده از تکنیک‌های فیزیوتراپی می‌تواند به کاهش درد کمک کند. تمرین‌های کششی، اصلاح وضعیت بدنی و استفاده از تکنیک‌های فیزیوتراپی می‌تواند به کاهش درد کمک کند. بر اساس راهنمای منتشر شده در American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG)، تمرین‌های تقویتی عضلات مرکزی (core strengthening) در کنار کشش عضلات پشت، می‌تواند علائم را کاهش دهد.

2. کمربندهای بارداری

این کمربندها به نگه‌داشتن شکم و کاهش فشار از روی کمر کمک می‌کنند.

3. داروهای مسکن

مصرف داروهایی مثل استامینوفن در دوران بارداری نسبتاً ایمن است، اما استفاده از داروهای قوی‌تر باید تنها با تجویز پزشک انجام شود.

4. طب سوزنی و ماساژ

بسیاری از مطالعات نشان داده‌اند که طب سوزنی تحت نظر متخصص می‌تواند باعث تسکین دردهای کمر در بارداری شود.

📌 اگر به دنبال اطلاعات دقیق‌تری درباره ورزش در بارداری هستید، مقاله ورزش و بارداری را بخوانید.

پیشگیری از ایجاد دیسک کمر در بارداری

پیشگیری همیشه بهتر از درمان است، به‌ویژه در دوران بارداری که بسیاری از روش‌های درمانی محدودیت دارند. برای جلوگیری از بروز دیسک کمر در بارداری، رعایت نکات زیر توصیه می‌شود:

1. تقویت عضلات مرکزی بدن (Core): انجام حرکات سبک مانند کگل، پلانک اصلاح‌شده و تمرینات لگن به تقویت عضلات اطراف ستون فقرات کمک می‌کند.

2. حفظ حالت صحیح بدن: صاف ایستادن، استفاده از صندلی‌های با پشتی مناسب و خوابیدن به پهلو با بالشت بین زانوها می‌تواند از فشار اضافه به ستون فقرات جلوگیری کند.

3. پرهیز از ایستادن یا نشستن طولانی‌مدت: استراحت‌های کوتاه و تغییر وضعیت مداوم ضروری است.

4. اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین: اگر ناچار به بلند کردن چیزی شدید، با زانو خم شوید، نه کمر.

5. استفاده از کفش مناسب: کفش‌های بدون پاشنه یا با پاشنه کوتاه انتخاب خوبی هستند.

آیا زایمان طبیعی با دیسک کمر امکان‌پذیر است؟

بله، در بسیاری از موارد زنان بارداری که دچار دیسک کمر هستند می‌توانند زایمان طبیعی داشته باشند. اما اگر دیسک بسیار شدید باشد و یا دردها کنترل‌نشده باقی بمانند، ممکن است پزشک زایمان سزارین را پیشنهاد دهد. این تصمیم باید بر اساس شرایط مادر، سن بارداری و شدت علائم گرفته شود.

💡 برای آشنایی بیشتر با مزایا و معایب سزارین، این مقاله را از دست ندهید.

دیسک کمر در بارداری دوم

برخی از خانم‌ها تجربه دردهای کمر و دیسک را در بارداری دوم بیشتر گزارش می‌دهند، مخصوصاً اگر در بارداری اول فعالیت بدنی کافی نداشته‌اند یا وزن‌گیری زیادی داشته‌اند. همچنین ساختار عضلات و رباط‌های شکم و لگن ممکن است در بارداری دوم کشش و حمایت کمتری ایجاد کنند.

اگر درباره تفاوت‌های علائم بارداری در دفعات مختلف کنجکاوید، مقاله تفاوت‌های علائم بارداری اول با دوم را بخوانید.

برای جلوگیری از شدت گرفتن یا بروز درد دیسک در دوران بارداری، رعایت نکات زیر می‌تواند مؤثر باشد:

• انجام ورزش‌های کششی مناسب زیر نظر پزشک

• حفظ وزن متعادل

• پرهیز از ایستادن یا نشستن طولانی‌مدت

• استفاده از تشک طبی برای خواب

• جلوگیری از پوشیدن کفش‌های پاشنه‌دار در دوران بارداری (بیشتر بخوانید در مقاله خطرات پوشیدن پاشنه بلند در بارداری)

دیسک کمر و سقط جنین؛ آیا ارتباطی وجود دارد؟

در حال حاضر شواهد علمی قوی‌ای وجود ندارد که دیسک کمر به‌طور مستقیم باعث سقط جنین شود. با این حال، دردهای شدید، استرس مزمن، و محدودیت در تحرک می‌تواند کیفیت زندگی مادر را کاهش دهد و ممکن است به طور غیرمستقیم بر سلامت بارداری تأثیرگذار باشد.

برای اطلاعات بیشتر در این زمینه مقاله سقط جنین و دلایل آن و علل ناباروری بعد از سقط جنین را از دست ندهید.

بنابراین:

آیا دیسک کمر باعث سقط جنین می‌شود؟

به طور مستقیم، دیسک کمر باعث سقط جنین نمی‌شود، اما عوارض غیرمستقیمی وجود دارد که در صورت عدم رسیدگی می‌تواند بارداری را پرخطر کند:

• درد و استرس مداوم: درد شدید ناشی از دیسک می‌تواند موجب اختلال خواب، افزایش سطح هورمون‌های استرس (مانند کورتیزول) و در نهایت تأثیر منفی بر سلامت جنین شود.

• کاهش تحرک مادر: عدم تحرک کافی باعث اختلال در جریان خون جفت و احتمال بروز مشکلاتی مانند پره‌اکلامپسی یا زایمان زودرس می‌شود.

• استفاده ناامن از داروهای ضد درد: مصرف برخی مسکن‌ها مانند NSAIDها در سه‌ماهه اول و سوم بارداری می‌تواند منجر به ناهنجاری‌های جنینی یا افزایش ریسک سقط شود.

در نتیجه، اگرچه دیسک کمر مستقیماً باعث سقط نمی‌شود، اما در صورت کنترل نشدن می‌تواند مادر را در مسیر خطرناک‌تری قرار دهد.

جمع‌بندی و توصیه نهایی

درد کمر و دیسک کمر در دوران بارداری یکی از چالش‌های شایع اما قابل کنترل این دوران است. آگاهی، پیشگیری و درمان به موقع می‌تواند از بروز مشکلات جدی جلوگیری کند. اگر شما هم در دوران بارداری با دردهای شدید کمر مواجه هستید یا سابقه دیسک دارید، حتماً با متخصص زنان خود مشورت کنید.

👩‍⚕️ دکتر مریم اکبری، متخصص زنان، زایمان و زیبایی، با تجربه و دانش تخصصی در زمینه بارداری‌های پرخطر و مشکلات مرتبط با دیسک و ستون فقرات، آماده ارائه مشاوره و خدمات تخصصی به شما عزیزان است.